Alcohol en hartslag
Alcohol heeft op het hart een directer effect dan veel mensen denken. Eén of twee glazen brengen je rusthartslag al meetbaar omhoog.
Het acute effect: hartslag omhoog, HRV omlaag
Wie 's avonds drinkt en de volgende ochtend zijn smartwatch checkt, ziet vaak twee dingen: de rusthartslag tijdens de slaap was hoger dan normaal, en de hartslagvariabiliteit was lager. Dat is geen meetfout. Alcohol activeert het sympathische zenuwstelsel en stoort de werking van het parasympathische ‘rem’. Het hart krijgt minder rust.
Een tweetal glazen kan je rusthartslag in de nacht 5 tot 15 slagen verhogen. Een paar glazen meer en je nacht-hartslag kan dichter bij die van overdag liggen dan bij een echte rust. Vandaar dat slaap na drinken minder herstellend voelt — je hart heeft die nacht eigenlijk nooit echt rust gehad.
Holiday heart syndrome
‘Holiday heart syndrome’ is een geaccepteerd begrip voor een aanval van atriumfibrilleren of een andere ritmestoornis na een sessie flink drinken. De naam komt uit Amerikaanse studies van decennia geleden, waarbij artsen op het werk maandagochtend te maken kregen met patiënten die in het weekend te veel hadden gedronken.
Het mechanisme is niet één ding: een combinatie van uitdroging, elektrolytverstoring, sympathische activatie en een direct effect van alcohol op de hartcellen. Iemand die nooit problemen had, kan na een avond stevig drinken plots een onregelmatige, snelle hartslag voelen. Vaak gaat het binnen een dag vanzelf weer over, maar het kan ook aanleiding zijn om voor het eerst atriumfibrilleren aangetoond te krijgen.
Langdurig drinken
Op de lange termijn is alcohol slecht nieuws voor het hart en de bloedvaten:
- verhoogde bloeddruk;
- verhoogde kans op atriumfibrilleren — al bij regelmatig matig gebruik;
- cardiomyopathie (verzwakking van de hartspier) bij langdurig zwaar gebruik;
- hogere kans op een herseninfarct of -bloeding;
- slechte slaap die op zijn beurt het hart belast.
De Gezondheidsraad adviseert om geen alcohol te drinken, of in elk geval niet meer dan één glas per dag, voor zowel mannen als vrouwen. Volledig minderen of stoppen is voor het hart altijd de gunstigste richting.
‘Een glas wijn is toch goed voor het hart?’
Ouder onderzoek liet zien dat lichte drinkers gemiddeld iets minder hart- en vaatziekten ontwikkelden dan geheelonthouders. Recenter onderzoek heeft die conclusie sterk bijgesteld: een groot deel van het verschil bleek door methodologische problemen te komen (geheelonthouders waren vaak juist mensen die om gezondheidsredenen waren gestopt). Een door cardiologen breed gedragen positie is vandaag de dag dat er geen veilige hoeveelheid alcohol is voor het hart, en dat minder altijd beter is.
Alcohol en sport
Alcohol op een trainingsdag — vooral 's avonds — vermindert het herstel: hogere hartslag in de nacht, slechtere slaap, lagere HRV de dag erna. Wie traint op gevoel of op zone-doelen, ziet diezelfde dag vaak de hartslag voor hetzelfde tempo of vermogen iets hoger uitvallen.
Voor mensen die proberen hun rusthartslag te verlagen of hun HRV te verbeteren, is een aantal weken zonder alcohol vaak de simpelste interventie met het meest zichtbare effect. Lees ook hartslag verlagen.
Wanneer minderen extra zinvol is
- Bij atriumfibrilleren, vooral als drinken een patroon van aanvallen veroorzaakt.
- Bij hoge bloeddruk.
- Bij hartfalen.
- Bij medicatie die met alcohol slecht samengaat (de bijsluiter raadplegen).
- Bij slaapproblemen of een hoge nachtelijke rusthartslag.
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak bij hartkloppingen die je opmerkt na drinken, bij een onregelmatige pols, of als je vermoedt dat alcohol je rusthartslag of slaap structureel beïnvloedt. De huisarts kan je helpen met advies, een ECG en zo nodig verwijzing voor de cardiologische of de leefstijlkant. Zie wanneer naar de arts.