Lage hartslag
Een lage hartslag — onder de 60 slagen per minuut in rust — kan een teken zijn van een gezond, getraind hart, of van een hart dat hulp nodig heeft. Het verschil zit niet in het getal, maar in hoe je je erbij voelt.
Wat is bradycardie?
Bradycardie betekent letterlijk: een trage hartslag. De grens wordt meestal getrokken bij 60 slagen per minuut in rust. Tijdens slaap zakt de hartslag bij gezonde mensen vaak naar 40 tot 50 — dat is fysiologisch en geen ziekte. Lees ook bradycardie voor de medische uitleg.
Sportbradycardie: laag én gezond
Bij regelmatige duurtraining wordt het hart sterker en pompt het meer bloed per slag. Daardoor zijn er minder slagen nodig om hetzelfde werk te doen. Een rusthartslag van 40 tot 60 is bij goed getrainde mensen normaal, en bij topsporters worden zelfs waarden in de dertig gezien. Zie hartslag bij sporters.
Belangrijk: dit type lage hartslag geeft géén klachten. Iemand met sportbradycardie heeft geen last van duizeligheid of moeheid. Het hart staat wel laag in rust, maar reageert prima op inspanning en stijgt netjes mee.
Wanneer is een lage hartslag wél een probleem?
Een lage hartslag wordt zorgwekkend als er klachten bij zijn. Dat noemen artsen symptomatische bradycardie. Je herkent het aan:
- duizeligheid, vooral bij opstaan;
- plotse vermoeidheid die niet verklaarbaar is;
- kortademigheid bij weinig inspanning;
- verminderde inspanningstolerantie ("ik krijg geen lucht meer bij iets wat ik vroeger makkelijk deed");
- concentratieproblemen;
- (bijna) flauwvallen.
De combinatie van een lage hartslag plus deze klachten is een reden om binnen korte termijn een arts te zien. Flauwvallen met lage hartslag is altijd een reden voor een ECG.
Vanaf wanneer is een hartslag te laag?
De formele grens ligt bij 60 slagen per minuut in rust, maar die grens zegt weinig zonder context. Hieronder wat een concrete waarde bij een volwassene in rust meestal betekent.
| Slagen per minuut in rust | Wat het meestal betekent |
|---|---|
| 55–59 | Nauwelijks afwijkend. Bij veel actieve mensen normaal. |
| 50–54 | Laag-normaal. Zonder klachten meestal onschuldig, ook zonder intensieve training. |
| 45–49 | Passend bij regelmatige duurtraining. Zonder training én nieuw: laten beoordelen. |
| 40–44 | Normaal bij goed getrainde sporters en tijdens slaap. Anders reden voor een ECG. |
| Onder 40 | Alleen bij zeer goed getrainde mensen gebruikelijk. Met klachten: dezelfde week contact opnemen. |
Een waarde van 40 tot 50 bij een volwassene zónder klachten is dus in veel gevallen gewoon goed nieuws. Dezelfde waarde mét duizeligheid, extreme vermoeidheid of bijna-flauwvallen is dat niet. Voor de betekenis van waarden aan de hoge kant, zie hoeveel hartslagen per minuut is normaal.
Waarom is mijn hartslag plotseling zo laag?
Een lage hartslag die zich langzaam over maanden ontwikkelt terwijl je meer bent gaan sporten, past bij een beter getraind hart. Een lage hartslag die plotseling opduikt, vraagt om een verklaring. Veelvoorkomende oorzaken van een plotse daling zijn:
- een nieuw of opgehoogd medicijn, vooral een bètablokker of een bloeddrukverlager;
- een traag werkende schildklier, die zich vaak ook uit in kouwelijkheid en vermoeidheid;
- een geleidingsprobleem in het hart, zoals een AV-blok of een haperende sinusknoop;
- een vasovagale reactie bij pijn, schrik, bloedprikken of lang staan;
- een infectie, uitdroging of een verstoorde kaliumwaarde.
Stijgt je hartslag wél netjes mee bij inspanning en heb je verder nergens last van, dan is de kans op een geleidingsprobleem klein. Blijft je hartslag ook bij traplopen laag terwijl je buiten adem raakt, meld dat dan expliciet bij je huisarts — dat is een belangrijk gegeven.
Lage hartslag met hartkloppingen of overslagen
Een lage hartslag en hartkloppingen lijken elkaars tegendeel, maar ze komen vaak samen voor. Bij een trage grondslag krijgen extra slagen (extrasystolen) meer ruimte, en de pauze erna maakt de volgende slag extra voelbaar. Ook wisselt bij een haperende sinusknoop een trage fase soms af met een snelle. Voel je afwisselend traag en snel, of is je pols onregelmatig, dan is een ECG of Holter zinvol — juist die afwisseling is wat de arts wil zien.
Mogelijke oorzaken
- Medicatie: bètablokkers, sommige bloeddrukverlagers (zoals verapamil en diltiazem), digoxine, en sommige middelen tegen ritmestoornissen verlagen de hartslag bewust. Zie medicijnen die hartslag beïnvloeden.
- Schildklier: een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) verlaagt de hartslag.
- Geleidingsproblemen: bij een AV-blok komt het signaal van de boezems vertraagd of helemaal niet door bij de kamers. Bij sick sinus syndrome werkt de sinusknoop zelf onregelmatig.
- Reflexreactie: bij plotse pijn of schrik kan de hartslag kortdurend sterk dalen, soms tot flauwvallen toe (vasovagale reactie).
- Slaapapneu, sommige infecties, lage lichaamstemperatuur en elektrolytstoornissen.
Hoe wordt het onderzocht?
De huisarts zal vragen naar klachten, medicatie en sportgeschiedenis. Standaard volgen een ECG en bloedonderzoek (schildklier, elektrolyten). Treedt de lage hartslag wisselend op, dan kan een Holter (ECG van 24 uur of langer) duidelijkheid geven. Bij ernstige bradycardie met klachten kan een verwijzing naar de cardioloog volgen, in zeldzame gevallen leidt dat tot het plaatsen van een pacemaker.
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak als je een rusthartslag onder de 50 hebt zonder dat je goed getraind bent, of als je een lage hartslag hebt mét klachten zoals duizeligheid, vermoeidheid of kortademigheid. Gebruik je bètablokkers en zakt je hartslag onder de 50 met klachten, neem dan contact op met de huisarts vóór je iets aan je medicatie verandert. Zie ook wanneer naar de arts.