Medicijnen die hartslag beïnvloeden
Veel medicijnen — voorgeschreven of vrij verkrijgbaar — beïnvloeden je hartslag. Vaak gewenst, soms een lastige bijwerking.
Hartslagverlagende medicijnen
Bètablokkers
Voorbeelden: metoprolol, bisoprolol, propranolol, atenolol, nebivolol. Bètablokkers blokkeren de werking van adrenaline op het hart. Ze worden voorgeschreven bij hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, hartfalen, na een hartinfarct, bij hartkloppingen door angst, en soms bij migraine.
Effect: rusthartslag daalt, vaak met 10 tot 20 slagen. Maximale hartslag bij inspanning daalt ook, dus ‘oude’ trainingszones kloppen niet meer en moet je opnieuw vaststellen op gevoel of via inspanningstest. Veel mensen merken in de eerste weken vermoeidheid en kortademigheid bij inspanning; dat verdwijnt vaak na enige aanpassing.
Calciumantagonisten (van het ‘nondihydropyridine’-type)
Vooral verapamil en diltiazem. Vergelijkbaar effect op de hartslag als bètablokkers. Ingezet bij ritmestoornissen en sommige vormen van hoge bloeddruk.
Digoxine
Een ouder middel, vooral nog gebruikt bij sommige patiënten met atriumfibrilleren of hartfalen. Vertraagt de geleiding door de AV-knoop. Een hartslag onder de 50 met vermoeidheid bij iemand die digoxine gebruikt verdient altijd contact met de arts.
Anti-aritmica
Middelen als amiodaron, sotalol of flecaïnide grijpen op verschillende plekken in op de elektrische werking van het hart. Effect op hartslag verschilt per middel.
Ivabradine
Werkt direct op de sinusknoop en wordt voorgeschreven bij sommige vormen van hartfalen of bij chronische sinustachycardie als bètablokkers niet kunnen.
Hartslagverhogende medicijnen
Schildkliermedicatie
Levothyroxine (zoals Thyrax of Euthyrox) is een schildklierhormoon dat bij een trage schildklier wordt voorgeschreven. Bij een te hoge dosis stijgt de hartslag merkbaar. Bij hartkloppingen of een onverwacht hoge rusthartslag tijdens behandeling: laat je schildklierwaarden controleren.
Decongestiva
Bij verkoudheid en hooikoorts veelgebruikt: pseudo-efedrine en xylometazoline (neusspray). Beide werken vaatvernauwend en kunnen de hartslag en bloeddruk verhogen. Pseudo-efedrine wordt afgeraden bij hartziekte, hoge bloeddruk of hartritmestoornissen.
Astma- en COPD-inhalatoren
Salbutamol, terbutaline, formoterol, salmeterol — bekende ‘luchtwegverwijders’. Ze openen de luchtwegen, maar prikkelen ook het hart, vooral bij hogere doses of acute aanvallen. Kortdurend hartkloppingen of beverigheid is geen ongewone bijwerking.
Antidepressiva en stimulerende middelen
Sommige antidepressiva (vooral tricyclische middelen en sommige SSRI's bij start van behandeling) en ADHD-medicatie (zoals methylfenidaat) kunnen de hartslag verhogen. Bij twijfel altijd overleg met de voorschrijvend arts.
Recreatieve middelen
Cocaïne, amfetaminen en MDMA verhogen sterk de hartslag en bloeddruk en zijn een belangrijke oorzaak van acute hartproblemen op jongere leeftijd, soms zelfs bij eenmalig gebruik. We benoemen dit hier omdat het bij hartklachten relevant is — niet als advies.
Effect op hartslag bij sporten
Wie hartslagverlagende medicatie gebruikt en op hartslag traint, moet vaak opnieuw zijn zones bepalen. De geschatte max-HR via leeftijd klopt niet meer. Voor zones, zie hartslagzones. Bij sporten met bètablokkers werk je beter op gevoel (RPE) of op vermogen/pace.
Vrij verkrijgbare middelen die je hartslag kunnen beïnvloeden
- Cafeïnehoudende afslank- of ‘pre-workout’-poeders.
- Decongestiva (verkoudheidstabletten, neusspray).
- Pijnstillers met cafeïne (sommige hoofdpijntabletten).
- Kruidensupplementen — wees voorzichtig: ‘natuurlijk’ betekent niet ‘zonder effect’ of ‘zonder interactie’. Vraag bij twijfel je apotheker.
Wanneer naar de huisarts of apotheker?
Maak een afspraak bij nieuwe hartkloppingen, een onverwacht lage of hoge rusthartslag, of klachten die je in verband brengt met (een wijziging in) je medicatie. De apotheker kan je helpen met bijwerkingen en interacties, de huisarts met de afweging of een aanpassing nodig is. Zie ook wanneer naar de arts.