Hartslag bij ouderen

Een normale hartslag in rust blijft ook na je zestigste 60 tot 100 slagen per minuut — de rusthartslag verandert op oudere leeftijd weinig. Wat wél verandert: de kans op ritmestoornissen en de invloed van medicatie.

Kort: Een gezonde oudere heeft in rust meestal een hartslag tussen de 60 en 100, net als een jongere volwassene. De maximale hartslag tijdens inspanning is wél lager. Op latere leeftijd komt atriumfibrilleren vaker voor — de pols zelf voelen blijft daarom een nuttige check.

Wat verandert er met de jaren?

De rusthartslag in zichzelf verandert nauwelijks met het ouder worden. De bandbreedte 60–100 blijft ongeveer gelden. Wat wél daalt is de maximale hartslag bij inspanning: minder pieken, een trager versnellen onder belasting, en een wat trager herstel na inspanning.

Daarnaast wordt het hart, vooral het ‘elektrische systeem’, kwetsbaarder. De sinusknoop, AV-knoop en geleidingsbanen functioneren bij ouderen wat minder soepel. Dat verklaart waarom hartritmestoornissen op oudere leeftijd duidelijk vaker voorkomen.

Atriumfibrilleren komt vaker voor

Atriumfibrilleren is op oudere leeftijd verreweg de belangrijkste ritmestoornis om alert op te zijn. Het komt vaker voor bij hogere leeftijd, hogere bloeddruk, overgewicht, slaapapneu, hartfalen en langdurig veel alcohol. Veel mensen merken er zelf weinig of niets van — pas bij een controle of een toevallige meting komt het aan het licht.

Waarom is dat belangrijk? Omdat onbehandeld atriumfibrilleren het risico op een herseninfarct verhoogt. Met antistolling en frequentie- of ritmecontrole is dat risico flink terug te dringen.

Polsmeten als simpele zelfcheck

Eén of twee keer per maand één keer een minuut je pols voelen, geeft je een goed idee van je hartritme. Voel je een onregelmatige pols, dan is het verstandig om dat tijdens een huisartsbezoek te laten controleren met een ECG. Lees hoe je dit precies doet op hartslag meten.

Veel huisartsen, apotheken en sommige bloeddrukmeters voor thuisgebruik geven tegenwoordig al een waarschuwing voor een onregelmatig ritme. Dat is een nuttige eerste signalering, maar geen vervanging van een ECG.

Meet je thuis, kies dan een model voor de bovenarm — polsmeters staan bekend als minder betrouwbaar bij ouderen. Een bloeddrukmeter met detectie van onregelmatig hartritme geeft naast de bloeddruk een waarschuwingssymbool bij een afwijkend ritme. Zo'n melding is een reden om het bij de huisarts te laten nakijken, niet om zelf conclusies te trekken: het apparaat kan ook afgaan bij bewegen tijdens de meting.

De Amazon-link hierboven is een affiliate link: koop je er iets, dan ontvangen wij een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou.

Invloed van medicatie

Veel ouderen gebruiken medicijnen die het hartritme beïnvloeden. Bekende voorbeelden:

Bètablokkers (zoals metoprolol, bisoprolol) verlagen de hartslag, vaak gewenst bij hoge bloeddruk of ritmestoornissen.
Calciumantagonisten zoals verapamil en diltiazem verlagen ook de hartslag.
Digoxine vertraagt het ritme; bij ouderen is voorzichtige dosering belangrijk.
Schildkliermedicatie verandert de hartslag in beide richtingen.
Decongestiva en sommige luchtwegverwijders kunnen de hartslag juist verhogen.

Hartslagschommelingen zijn dus niet altijd een teken van een nieuw probleem — soms zijn ze het effect van (een wijziging in) je medicatie. Lees ook medicijnen en hartslag.

Normale hartslag per leeftijd vanaf 60 jaar

Een veelgestelde vraag is wat een normale hartslag is voor een man of vrouw van 70, 75 of 85 jaar. Het antwoord is nuchterder dan veel mensen verwachten: de bandbreedte voor de rusthartslag is op je 85e dezelfde als op je 35e. Wat wél daalt met de jaren, is de hartslag die je bij maximale inspanning nog haalt.

Leeftijd	Rusthartslag (slagen/min)	Maximale hartslag (schatting)
60–64 jaar	60–100	ca. 158
65–69 jaar	60–100	ca. 153
70–74 jaar	60–100	ca. 148
75–79 jaar	60–100	ca. 143
80–84 jaar	60–100	ca. 138
85–89 jaar	60–100	ca. 133
90 jaar en ouder	60–100	ca. 128

De maximale waarden zijn schattingen volgens de vuistregel 220 min leeftijd en kunnen individueel 10 tot 20 slagen afwijken; gebruik ze niet als trainingsgrens zonder overleg als je hartmedicatie gebruikt. Zie maximale hartslag berekenen.

Vrouwen boven de zestig zitten gemiddeld een paar slagen hoger dan mannen van dezelfde leeftijd — hetzelfde verschil als op jongere leeftijd. Ook een rusthartslag van rond de 55 is op hoge leeftijd niet vreemd, zeker bij mensen die een bètablokker gebruiken. Zie gemiddelde hartslag en hoeveel hartslagen per minuut is normaal.

Wat is normaal, wat verdient aandacht?

Een lichte daling van inspanningsvermogen met de jaren is normaal.
Een rusthartslag tussen 60 en 100 zonder klachten is normaal.
Een onregelmatige pols, zeker als die langer aanhoudt of nieuw is, verdient een ECG.
Plotse hartkloppingen, kortademigheid of duizeligheid bij weinig inspanning vragen om beoordeling.
Flauwvallen of bijna-flauwvallen is op elke leeftijd reden voor onderzoek.

Bel 112 bij hevige pijn op de borst, plotse kortademigheid, flauwvallen, of plotse uitval van een arm, been of mondhoek — mogelijke tekenen van een hart- of herseninfarct. Snelle herkenning bepaalt vaak de uitkomst.

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak bij een nieuwe of langer aanhoudende onregelmatige hartslag, bij hartkloppingen met klachten, of als je vermoeider raakt dan je gewend bent. Heb je al een hart- of vaatziekte, dan helpt jaarlijkse controle om problemen vroeg op te pikken. Zie wanneer naar de arts.