Voeding en hartslag

Wat je eet en drinkt heeft direct én indirect invloed op je hartslag. Geen wonderdiëten, wel een paar duidelijke patronen.

Postprandiale hartslag: de stijging na het eten

Na een maaltijd stijgt de hartslag licht. Het hart moet meer bloed naar het maag-darmkanaal sturen voor de spijsvertering. Bij een doorsnee maaltijd merk je dat amper. Bij een grote, vette of suikerrijke maaltijd kan de hartslag 10 tot 20 slagen omhooggaan en een tot twee uur verhoogd blijven.

Volg je je rusthartslag, dan zie je vaak een duidelijke piek na een feestmaaltijd. Niet zorgwekkend, wel iets om mee te wegen als je laat op de avond eet en daarna gaat slapen — een hogere bedtijdhartslag betekent meestal een minder rustige eerste slaapperiode.

Zout en bloeddruk

Veel zout (natrium) verhoogt op de lange termijn de bloeddruk. Een hogere bloeddruk belast het hart en is een belangrijke risicofactor voor atriumfibrilleren, hartfalen en herseninfarct. Het Voedingscentrum adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag te eten; veel Nederlanders zitten daar fors boven.

Praktische winst zit vooral in: minder kant-en-klaarmaaltijden, brood matigen, en op etiketten letten. Verlaging van zout heeft niet meteen een effect op je hartslag, maar wel op je bloeddruk en daarmee indirect op het werk dat je hart op de lange duur moet leveren.

Kalium en magnesium

Kalium en magnesium zijn elektrolyten die belangrijk zijn voor het hartritme. Echte tekorten zijn vooral een probleem bij:

• plaspilgebruik;
• chronische diarree of braken;
• alcoholmisbruik;
• extreme diëten of zeer eenzijdige voeding.

Een lichaamsverstoring kan extrasystolen of andere ritmestoornissen uitlokken. Voor de meeste mensen die normaal eten — groente, fruit, peulvruchten, noten, volkoren producten, magere zuivel — komt het ruimschoots binnen. Supplementen tegen ‘hartkloppingen door magnesiumtekort’ zijn voor de gemiddelde gezonde mens niet nodig en niet bewezen werkzaam. Bij twijfel laat je je elektrolyten via bloedonderzoek prikken.

Suikerpieken

Een grote suikerstoot — zoete frisdrank, taart, snel verwerkt graanproduct — geeft een snelle stijging van bloedsuiker, gevolgd door een snelle daling. In die afhandeling hebben sommigen kortdurend hartkloppingen, klam zweet of beverigheid. Vooral 's nachts kan een lage bloedsuiker als hartkloppingen worden ervaren.

Voor mensen met diabetes is suikerregulatie wezenlijk: te hoge én te lage waarden belasten het hart. Voor anderen geldt dat een vezelrijk eetpatroon (groente, fruit, volkoren, peulvruchten) de schommelingen kalmeert.

Hydratatie

Te weinig drinken doet je hartslag stijgen. Het bloedvolume daalt, en het hart compenseert door vaker te kloppen. Bij sporters is uitdroging een belangrijke oorzaak van een hogere hartslag bij hetzelfde tempo en van cardiac drift in lange duurinspanning.

Een eenvoudige regel: helder, lichtgele urine een paar keer per dag is een teken dat je voldoende drinkt. In rust en gemiddeld klimaat is voor de meeste volwassenen 1,5 tot 2 liter per dag (water, thee, koffie, zuivel meegerekend) voldoende. Hitte, sport en koorts vragen meer.

Cafeïne en alcohol

Twee van de meest invloedrijke ‘voedingsmiddelen’ als het om hartslag gaat. Lees afzonderlijk: cafeïne en hartslag en alcohol en hartslag.

Eetpatronen die wel werken voor het hart

Twee eetpatronen worden in onderzoek consistent gunstig gevonden voor hart en bloedvaten:

• Mediterraan: groente, fruit, peulvruchten, noten, vis, olijfolie, beperkt rood vlees.
• DASH-aanpak: vergelijkbaar, met extra aandacht voor matige zoutinname; oorspronkelijk ontworpen voor bloeddrukverlaging.

Geen van beide is een wonder voor je hartslag op de korte termijn. Wel beide effectief voor bloeddruk, cholesterol en het cardiovasculaire risico op de langere termijn. De praktische versie: meer planten, minder bewerkt, minder zout.

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak bij hartkloppingen of een onregelmatige hartslag die niet door eenvoudige aanpassingen verdwijnt, bij hardnekkig hoge bloeddruk, of als je vermoedt dat een tekort of overschot in je voeding klachten geeft. Een huisarts kan met bloedonderzoek elektrolyten en schildklier checken. Zie wanneer naar de arts.